Kun davomida asabiylashish, biror muammo haqida ko‘p o‘ylash, ish yoki oilaviy tashvishlar sabab o‘zimizni bezovta his qilish — hayotda ko‘p uchraydigan holat. Bunday paytda insonni stress holati qamrab oladi.
Aslida stressning o‘zi yomon narsa emas. Qiyin vaziyatda u insonni sergaklikka undaydi, diqqatini jamlashga yordam beradi. Muammo stress uzoq davom etib, insonning kundalik hayotiga ta’sir qila boshlaganda yuzaga keladi. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti stress bosh og‘rig‘i, tana og‘riqlari, oshqozon bezovtaligi, uyqu buzilishi, asabiylashish va diqqatni jamlash qiyinlashishi kabi holatlarga sabab bo‘lishi mumkinligini qayd etadi.
Stress nimadan paydo bo‘ladi? Har kimda uning sababi har xil. Ishdagi muammolar, oilaviy kelishmovchiliklar, moliyaviy tashvishlar, kelajak haqidagi xavotir, uzoq davom etgan charchoq yoki bir vaqtning o‘zida juda ko‘p vazifani bajarishga urinish ham insonni ruhiy jihatdan zo‘riqtirishi mumkin.
Ba’zan esa odamni biror katta muammo emas, kundalik mayda tashvishlarning yig‘ilib borishi charchatadi.
Shuning uchun stressni butunlay hayotdan chiqarib tashlashga emas, uni to‘g‘ri boshqarishga harakat qilish kerak.
Stress paytida inson ko‘pincha ovqatlanish va uyqu tartibini buzib qo‘yadi. Kech uxlash, yetarlicha dam olmaslik va kun davomida doimiy shoshilish esa holatni yanada og‘irlashtirishi mumkin.
Shuning uchun har kuni taxminan bir xil vaqtda uxlash va uyg‘onish, ovqatlanish, ishlash va dam olish uchun vaqt ajratish foydali.
Stressni kamaytirish uchun albatta sport zalga borish shart emas. Ko‘proq piyoda yurish, yengil badantarbiya bilan shug‘ullanish yoki ochiq havoda sayr qilishning o‘zi ham kundalik hayotga foydali odat bo‘lishi mumkin. Eng muhimi — kun bo‘yi bir joyda o‘tirib qolmaslik va harakat uchun vaqt topish.
Hamma tashvishni ichingizda saqlamang. Ba’zi odamlar muammosini hech kimga aytmay, hammasini o‘z ichida olib yuradi. Bu esa ruhiy bosimni yanada kuchaytirishi mumkin.
Ishonchli inson bilan suhbatlashish, o‘zingizni qiynayotgan narsa haqida gapirish ham yengillik beradi. Yaqinlar bilan muloqot qilish, odatiy kundalik ishlar va insonga yoqadigan mashg‘ulotlarga vaqt ajratish stressni boshqarishda yordam beradi.
Har bir stress holati kasallik hisoblanmaydi. Ammo inson o‘zini boshqara olmay qolayotganini his qilsa, stress uzoq davom etsa yoki uyqu, ish, oilaviy munosabatlar va kundalik hayotga jiddiy ta’sir qila boshlasa, mutaxassisdan yordam so‘rash kerak.
Islombek AShIROV,
Farg‘ona shahar 8-oilaviy poliklinikasi shifokori.